Het einde van het totalitaire regime in Duitsland en de ontbinding van de Sovjet-Unie

Met de Duitse nederlaag kwam in 1945  een einde aan het totalitaire naziregime. Wat in de onderhandelingen met Ribbentrop en Hitler niet was gelukt wist de Sovjet-Unie na het einde van de Tweede Wereldoorlog wel te bereiken: de uitbreiding van haar invloedssfeer richting Oost- en Centraal-Europa. Roosevelt[ref]It is hard to be naive and cynical at the same time, but Roosevelt was both when it came to Stalin and the fate of the Poles. “Of one thing I am certain,” he told the Polish Prime Minister-in-exile Stanislaw Mikolajczyk, “Stalin is not an imperialist.”
Andrew Roberts. Masters and Commanders: How Four Titans won the War in the West, 1941-1945, Epub uitgave, blz. 1433 [/ref]
en Churchill[ref]Na de conferentie op Jalte informeerde Churchil zijn kabinet over de resultaten en karakteriseerde Stalin daarbij als volgt: “Stalin had a very good feeling with the two Western democracies and wants to work quite easily with us. He was not jarred by the United States and us speaking the same language. My hopes lie in a single man, he will not embark on bad adventures. .. He does what he likes in Bulgaria, Roumania–and leaves us alone in Greece.”
Andrew Roberts. Masters and Commanders: How Four Titans won the War in the West, 1941-1945, Epub uitgave, blz. 1435[/ref]
waren er tijdens de conferentie van Jalta niet in geslaagd om de strategische bedoelingen en de werkwijze van Stalin te doorgronden.

Pas 46 jaar later kwam met de opheffing van de Sovjet-Unie in 1991 definitief een einde aan het totalitaire bewind dat zich presenteerde als “dictatuur van het proletariaat”. Gedwongen door economische stagnatie, een groeiend overheidstekort en een kostbaar militair-industrieel complex[ref]Maar de nuclaire wedloop is volgens Gaidar niet de oorzaak van de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Yes, the military-industrial complex sucked up colossal resources from the country’s economy and mobilized the best specialists. These expenditures held back the development of civilian branches of manufacturing. The military overload of the economy was one of the factors that made the Soviet economy so vulnerable. Military spending predetermined many of the difficulties in its development that the USSR faced in the 1960s through the early 1980s, but it does not explain the economic crash of 1985–91.
Gaidar, Y., Collapse of an empire, blz. 113[/ref]
, was de Sovjet-Unie in 1985 onder Michail Garbatsjov begonnen met een politiek van hervorming (perestrojka) en openheid (glasnost). Ook de betrekkingen met de landen in Oost-Europa werden herzien. Op 7 december 1988 verklaarde Gorbatsjov in een rede voor de Verenigde Naties dat ieder land principieel vrij was te kiezen en dat de gemaakte keuze door geen enkel ander land kon worden verworpen. Ook werd een eenzijdige troepenreductie aangekondigd van 50.000 man uit Oost-Duitsland, Tsjechoslowakije en Hongarije. Zonder het met zoveel woorden te zeggen nam de Sovjet-Unie afscheid van de Brezjnev-doctrine.  Alle landen achter het IJzeren Gordijn begrepen dat de ijzeren greep waarin de Sovjets hen hadden gehouden, begon te verslappen.

Symbool van de instorting van het communisme in Oost-Europa werd de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989 [ref]Na de legendarische woorden “Ab sofort” op de persconferentie van Günter Schabowski. Dat was het antwoord van perswoordvoerder van de SED op de vraag wanneer de wet om de reisbeperkingen voor Oost-Duitser op te heffen, zou intreden. [/ref] . Op 1 juli 1991 volgde in Praag de officiële ontbinding van het Warschaupact en gaf de Sovjet-Unie haar invloedssfeer in Oost- en Centraal Europa definitief op. Maar dat uiteindelijk op 25 december 1991 ook de rode vlag op het Kremlin werd gestreken, kwam voor velen toch nog als een verrassing[ref]After 74 years of Sovietism, and 45 years of institutionalized Sovietology, the time has come to say openly: Comrades, there is a crisis in our party —both the one we study, and the one to which by professional vocation we all belong. Clearly, something quite unanticipated by the Kremlin went wrong with Sovietism, and just as clearly as well, all of us failed to anticipate it.
Malia, Martin, From under the rubble, what, in Problems of Communism, 41,  1992, blz. 89[/ref]
.
Verder lezen