Vonken

Sticky post

Dit blog combineert achtergrondartikelen en actuele blogs over politiek, economie en filosofie.
De achtergrondartikelen zijn te vinden in het uitrolmenu -klik op de drie witte balken rechtsboven in het scherm. De achtergronden worden verlevendigd met eigentijdse krantenberichten of beeldmateriaal over beeldbepalende gebeurtenissen.

Praktijk en mythe

De economische voorspoed van Amsterdam in de 17de eeuw is inderdaad legendarisch: de stad groeide van 30.000 inwoners rond 1580 naar 200.000 inwoners in 1674. De stad werd in vier golven  uitgebreid en rond 1663 schilderde Nicolaes Berchem zijn Allegorie op de Uitbreiding van Amsterdam (met heel veel allegorie; de stadsmaagd, iets rechts van het midden, houdt de kaart vast met daarop de vierde uitbreiding).  Vanaf 1612 betaalde Amsterdam 25% van alle belastingen en domineerde met haar economische overwicht de politiek van Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden1 . Vele religieus vervolgden vonden in de 16de en 17de eeuw een toevluchtsoord in Amsterdam. Door de komst van sefardische Joden werd Amsterdam zelfs een centrum van Joods leven in Noord-Europa. Dat riep weer veel verzet op onder gereformeerde predikanten, die hun status als vertegenwoordiger van de publieke kerk2 op alle fronten wilden verdedigen.
Amsterdam had zich ook opgewerkt tot het financiële centrum van het internationale economische leven. De Wisselbank (1609) en de Beurs (1611) ondersteunden de handel met een waaier aan financiële diensten die ook al gauw speculatief werden aangewend. Op de kapitaalmarkt die hier was ontstaan werden b.v. aandelen van de VOC, obligaties van steden en van de Republiek, futures op waren als koren, peper of zout en Engelse fondsen verhandeld.  The Amsterdam bank and stock exchange became the main European mechanisms through which accumulated capital was made profitable, and the Amsterdam elite controlled these money and financial markets.3
De Amsterdamse elite, een klasse van rijke kooplieden -de regenten-, vervulde meestal ook de magistraatfuncties van burgemeesters en schepenen; zij werden benoemd door de Vroedschap waarvan men lid werd door “uitverkiezing” of coöptatie. Ook waren zij geregeld vertegenwoordiger van Amsterdam in provinciale en federale instellingen en oefenden een grote invloed uit op de Verenigde Oost- en Westindische Compagnie. In het eerste stadhouderloze tijdperk -de voorlaatste stadhouder Frederik Hendrik noemde Amsterdam ooit de grootste vijand die hij had- van 1650 tot 1672 was Johan de Witt raadpensionaris. Afkomstig uit een Dorts regentengeslacht, wist hij door nauwe samenwerking met Cornelis de Graeff, afkomstig uit een amsterdamse patriciërsfamilie, in 1650 raadpensionaris van Holland te worden. Door zijn huwelijk met de Amsterdamse regentendochter  Wendela Bicker trad hij toe tot het Amsterdamse patriciaat en werd hij zelfs familie van Cornelis de Graeff. Verder lezen

Pleidooien: Vrijheid van religie of vrijheid van denken en spreken.

Locke: scheiding van burgerlijke belangen en zieleheil (civil interests en salvation of the soul)

Meningsverschillen, zo stelde Locke in zijn A letter concerning toleration uit 1689, zijn onvermijdelijk; dat was ook het probleem niet. Dat men op grond van religie weigerde andere religieuse opvattingen te dulden vond Locke wel een probleem. Die onverdraagzaamheid had  Europa na de Reformatie in haar greep gekregen; politieke conflicten waren door religieus fanatisme geëxplodeerd in verwoestende oorlogen van dertig en zelfs tachtig jaar. 4 Als het gaat om geloof is verdraagzaamheid geboden, want ieder mens zoekt volgens Locke heil of verlossing2 en kiest erediensten die naar zijn of haar overtuiging dat doel dichterbij brengen! Daar heeft de staat niets mee te maken3 . De staat is de commonwealth, door mensen in het leven geroepen om op te komen voor hun civil interests: leven, vrijheid, gezondheid en bezit van huis, geld of grond. En daar hoort het eeuwige leven niet bij. De zorg voor de ziel is een persoonlijke verantwoordelijkheid en de voorbereiding op het hiernamaals is geen aangelegenheid waar de magistraat zich mee moet bemoeien. Religie en staat dienden uit elkaars vaarwater te blijven.

Verder lezen

Das Land ohne Eigenschaften

De migratiestroom uit het Nabije Oosten en Afrika raakt opnieuw een open zenuw van de politiek der Lage Landen. Tijdens de Algemene Beschouwingen op 16 september 2015 ging de leider van de PVV in zijn reacties voorbij aan de politieke correctheden, sloeg verbaal wild om zich heen en voorspelde de ondergang van het avondland. Maar hij slaagde er niet in ook maar het begin van een antwoord te geven op de vraag hoe een moderne, open samenleving als Nederland deze dreigende ondergang zou kunnen voorkomen. Zijn critici namen hem politiek niet serieus en maakten het zichzelf gemakkelijk door als moraalridders te reageren en de gulden sporen te zetten in de flanken van hun eigen “hogere waarden”. Briesend gingen ze de draak van xenofobie en islamafobie, het haatzaaiende monster, te lijf.  De door oorlog en geweld van huis en haard verdreven mensen kun je, nee, mag je niet de rug toekeren; voor iedereen die op de deur klopt moet de deur open gaan. Als je maar ruim denkt, is er ruimte voor iedereen.

Dit universalistische droombeeld is het spiegelbeeld van de particularistische waanideeën die uit de koker van de PVV-leider kwamen. Het steekspel tussen de universele rechten en “hogere” waarden en het particularistische “eigen volk” is een symptoom van de theatrale stoornis waaraan het politieke debat al langer lijdt. Weerbarstige, reële en complexe problemen veranderen op wonderbaarlijke wijze in eenvoudige vraagstukken waarop de aangedragen oplossing exact de remedie is. En wat als de werkelijkheid niet overeenstemt met het geschetste vraagstuk? Des te erger voor de werkelijkheid.

Verder lezen

Jaren om nooit te vergeten: 1999. Ineenstorting van de Sowjet-Unie en Gorbatsjovs hervormingen

Het einde van het totalitaire regime in Duitsland en de ontbinding van de Sovjet-Unie

Met de Duitse nederlaag kwam in 1945  een einde aan het totalitaire naziregime. Wat in de onderhandelingen met Ribbentrop en Hitler niet was gelukt wist de Sovjet-Unie na het einde van de Tweede Wereldoorlog wel te bereiken: de uitbreiding van haar invloedssfeer richting Oost- en Centraal-Europa. Roosevelt[ref]It is hard to be naive and cynical at the same time, but Roosevelt was both when it came to Stalin and the fate of the Poles. “Of one thing I am certain,” he told the Polish Prime Minister-in-exile Stanislaw Mikolajczyk, “Stalin is not an imperialist.”
Andrew Roberts. Masters and Commanders: How Four Titans won the War in the West, 1941-1945, Epub uitgave, blz. 1433 [/ref]
en Churchill[ref]Na de conferentie op Jalte informeerde Churchil zijn kabinet over de resultaten en karakteriseerde Stalin daarbij als volgt: “Stalin had a very good feeling with the two Western democracies and wants to work quite easily with us. He was not jarred by the United States and us speaking the same language. My hopes lie in a single man, he will not embark on bad adventures. .. He does what he likes in Bulgaria, Roumania–and leaves us alone in Greece.”
Andrew Roberts. Masters and Commanders: How Four Titans won the War in the West, 1941-1945, Epub uitgave, blz. 1435[/ref]
waren er tijdens de conferentie van Jalta niet in geslaagd om de strategische bedoelingen en de werkwijze van Stalin te doorgronden.

Pas 46 jaar later kwam met de opheffing van de Sovjet-Unie in 1991 definitief een einde aan het totalitaire bewind dat zich presenteerde als “dictatuur van het proletariaat”. Gedwongen door economische stagnatie, een groeiend overheidstekort en een kostbaar militair-industrieel complex[ref]Maar de nuclaire wedloop is volgens Gaidar niet de oorzaak van de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Yes, the military-industrial complex sucked up colossal resources from the country’s economy and mobilized the best specialists. These expenditures held back the development of civilian branches of manufacturing. The military overload of the economy was one of the factors that made the Soviet economy so vulnerable. Military spending predetermined many of the difficulties in its development that the USSR faced in the 1960s through the early 1980s, but it does not explain the economic crash of 1985–91.
Gaidar, Y., Collapse of an empire, blz. 113[/ref]
, was de Sovjet-Unie in 1985 onder Michail Garbatsjov begonnen met een politiek van hervorming (perestrojka) en openheid (glasnost). Ook de betrekkingen met de landen in Oost-Europa werden herzien. Op 7 december 1988 verklaarde Gorbatsjov in een rede voor de Verenigde Naties dat ieder land principieel vrij was te kiezen en dat de gemaakte keuze door geen enkel ander land kon worden verworpen. Ook werd een eenzijdige troepenreductie aangekondigd van 50.000 man uit Oost-Duitsland, Tsjechoslowakije en Hongarije. Zonder het met zoveel woorden te zeggen nam de Sovjet-Unie afscheid van de Brezjnev-doctrine.  Alle landen achter het IJzeren Gordijn begrepen dat de ijzeren greep waarin de Sovjets hen hadden gehouden, begon te verslappen.

Symbool van de instorting van het communisme in Oost-Europa werd de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989 [ref]Na de legendarische woorden “Ab sofort” op de persconferentie van Günter Schabowski. Dat was het antwoord van perswoordvoerder van de SED op de vraag wanneer de wet om de reisbeperkingen voor Oost-Duitser op te heffen, zou intreden. [/ref] . Op 1 juli 1991 volgde in Praag de officiële ontbinding van het Warschaupact en gaf de Sovjet-Unie haar invloedssfeer in Oost- en Centraal Europa definitief op. Maar dat uiteindelijk op 25 december 1991 ook de rode vlag op het Kremlin werd gestreken, kwam voor velen toch nog als een verrassing[ref]After 74 years of Sovietism, and 45 years of institutionalized Sovietology, the time has come to say openly: Comrades, there is a crisis in our party —both the one we study, and the one to which by professional vocation we all belong. Clearly, something quite unanticipated by the Kremlin went wrong with Sovietism, and just as clearly as well, all of us failed to anticipate it.
Malia, Martin, From under the rubble, what, in Problems of Communism, 41,  1992, blz. 89[/ref]
.
Verder lezen

Jaren om nooit te vergeten: 1939

Interessant is de vraag wat meer reden geeft tot een feestelijke herdenking: de ondergang van nationaal-socialistisch Duitsland of de overwinning van het Rode Leger op de Duitse strijdkrachten. Aan die overwinning ging namelijk een samenwerking vooraf die het verloop van de eerste twee jaar van de Tweede Wereldoorlog heeft bepaald. De dictatoriale kemphanen Hitler en Stalin waren van mening dat, ondanks de onverenigbaarheid van hun eigen totalitaire systemen en de openlijk vijandige houding wederzijds4, heimelijke coöperatie ieders imperiale honger het beste diende. De aanval die de Duitse troepen op 22 juni 1941 openden op de Sovjet-Unie maakte korte metten met deze strategie. Operatie Barbarossa kwam -ondanks waarschuwingen- voor Stalin en Molotov toch nog onverwacht. Molotov schijnt zich te hebben afgevraagd: “hebben we dit verdiend?” Hij zou het hebben kunnen weten, want hij was een van de weinigen die op de hoogte was van alle details van de eerder gesloten overeenkomsten.
Verder lezen

Jaren om nooit te vergeten: 1939 en 1999

Motorclubs hebben hebben geen beste naam. Maar als de club Nachtwolven heet, afkomstig is uit Rusland en Poetin ze tot zijn vrienden rekent, rijst de vraag of hier sprake is van branchevervaging. Het dagblad Trouw bericht op 20 april 2015 over het voornemen van deze club om “om de komende weken een tocht te maken van Moskou naar Berlijn. Daar willen ze op 9 mei aankomen, de Russische Dag van de Overwinning.”

media_xl_2910255

Volgens Trouw hebben de Nachtwolven zich na de inlijving van de Krim door Rusland hun enthousiasme over deze gebiedsuitbreiding getoond in een grootste aanwezigheid in Sebastopol zomer 2014. Ook zouden leden van deze motorclub hebben meegedaan aan gewapende acties op de Krim en meevechten met de separatisten in Oost-Oekraïne. Kortom, deze motorclub specialiseert zich niet in georganiseerde criminaliteit, maar in ronkend nationalisme. The Guardian maakte in 2016 deze rapportage over de aanwezigheid van de Nachtwolven in de Oekraïne.

De Dag van de Overwinning verwijst naar het einde van de Tweede Wereldoorlog. Op 7 mei 1945 gaven de Duitse strijdkrachten zich in Reims onvoorwaardelijk over aan de Westerse geallieerden en werden zij verplicht alle militaire activiteiten op 8 mei 11 uur ’s avonds te staken. De ondertekening van de capitulatieovereenkomst met de Sovjet-Unie vond in Berlijn plaats op 8 mei rond middernacht. Toen was het in Moskou reeds 9 mei.

Vijandschap of vriendschap

Our country’s history has been shaped here, inside the Kremlin walls, over centuries. And we do not have the right to be heedless of our past. We must not forget anything. We must know our history, know it as it really is, draw lessons from it and always remember those who created the Russian state, championed its dignity and made it a great, powerful and mighty state.

Vladimir Poetin in toespraak bij inauguratie als President van de Russische Federatie op 7 mei 2000[ref] Karen Dawisha, Putin’s Kleptocracy, 2014, Epub uitgave, blz. 550[/ref]

Na de ontbinding van de Sovjet-Unie bleef de viering van de Dag van de Overwinning met een grootse militaire parade op het Rode Plein achterwege. In 2005 is onder Poetin de viering nieuw, maar nu nationalistisch, leven ingeblazen -de rode ster is vervangen door de russische driekleur. In 2014 vierde Poetin de Dag van de Overwinning onder meer met een vlootschouw op de Krim dat kort daarvoor door Rusland was geannexeerd.

Verder naar Jaren om nooit te vergeten: 1939

Schuld en boete

Geschiedenis overbodig?

Wat heb je aan historische kennis? Zijn vervlogen tijden niet iets voor geletterde fijnproevers die in gestileerde beschouwingen hun belezenheid willen etaleren?
Ooit was geschiedenis de leermeesteres van het leven, maar heden ten dage is het culturele erfgoed de core business van museaal belevingsvermaak. Een moderne Europeaan staart in een onoverbrugbare historische kloof als hij te weten komt dat de Pickelhaube[*] sinds 1860 het straatbeeld in Berlijn domineerde of dat Napoleon III in 1863 de Salon des refusés toestond haar poorten in Parijs te openen.

Schlacht_von_Sedan_Uebergabe_des_KaisersOf dat Nietzsche in 1870 als 25-jarige professor in de filologie uit patriotisme gewonde soldaten verzorgde in de oorlog waarin Pruisen Frankrijk een verpletterende nederlaag bezorgde. Dat op 18 januari 1871 de koning van Pruisen in de spiegelzaal van Versailles werd gekroond tot Deutscher Kaiser en niet tot keizer van Duitsland zoals Wilhem I van Pruisen het zelf graag had gezien. Wie interesseert het nu nog dat Frankrijk na de nederlaag niet alleen grondgebied moest afstaan, maar ook nog het astronomische bedrag van 5 miljard goudfranken aan “herstelbetalingen” of oorlogsschatting moest ophoesten.

Het nut van geschiedenis

In zijn artikel maakt Michael Pettis duidelijk dat de geschiedenis van de Franse herstelbetalingen ons iets kan leren over de huidige schuldencrisis in Europa. De populaire voorstelling dat de huidige crisis is veroorzaakt door verkwistende staten in Zuid-Europa, terwijl de prudente landen in het Noorden -met voorop Duitsland en Nederland- geen enkele blaam treft, doet volgens Pettis geen recht aan de complexiteit van de financiële problemen van de Eurolanden en alle belangen die erin verwikkeld zijn. De crux van het conflict draait volgens hem niet om landen, maar om economische sectoren.

Prima, maar wat is er dan na 1871 gebeurd en wat kunnen we er nu van leren? Verder lezen

Copyright © 2020 Vonken

Theme by Anders NorenNaar boven ↑

error: Content is protected !!